Kính thuốc giúp điều chỉnh tật khúc xạ và đưa hình ảnh về đúng tiêu điểm trên võng mạc, từ đó giúp người cận thị, viễn thị hoặc loạn thị nhìn rõ hơn. Tuy nhiên, kính có độ không phù hợp, sai trục loạn hoặc được lắp không đúng vị trí có thể khiến hình ảnh qua kính không rõ, gây khó chịu và ảnh hưởng đến chất lượng thị giác.

Điều đáng lưu ý là nhìn mờ, mỏi mắt hay đau đầu khi đeo kính không đồng nghĩa chắc chắn với việc kính bị sai độ. Nguyên nhân có thể đến từ thay đổi khúc xạ, sai thông số kính, sai tâm kính, vấn đề điều tiết – phối hợp hai mắt hoặc một bệnh lý mắt khác.

Vậy đâu là những dấu hiệu cần chú ý và khi nào bạn nên kiểm tra lại kính? Hãy cùng HITEC tìm hiểu.

Đeo kính sai độ là gì?

Đeo kính sai độ là tình trạng thông số quang học của kính không phù hợp với nhu cầu chỉnh quang của mắt, chẳng hạn độ cầu (cận/viễn), độ loạn hoặc trục loạn không chính xác.

Tuy nhiên, một cặp kính “không phù hợp” không chỉ đơn giản là sai con số độ. Chất lượng thị giác còn phụ thuộc vào nhiều thông số khác như:

• Độ cầu (SPH): điều chỉnh cận thị hoặc viễn thị.
• Độ loạn (CYL) và trục loạn (AXIS): điều chỉnh loạn thị.
• Khoảng cách đồng tử (PD): khoảng cách giữa hai đồng tử, có vai trò trong việc xác định vị trí quang học của tròng kính.
• Tâm quang học của tròng: cần được đặt phù hợp với vị trí đồng tử khi đeo kính.
• Độ cao lắp kính và vị trí gọng: đặc biệt quan trọng với một số loại kính và người có yêu cầu thị giác đặc thù.

Vì vậy, đúng độ nhưng lắp sai tâm hoặc sai trục loạn vẫn có thể khiến người đeo nhìn không thoải mái.

Vì sao kính có thể bị sai hoặc không phù hợp?

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

1. Đo khúc xạ chưa chính xác: Kết quả khúc xạ có thể bị ảnh hưởng nếu quá trình đo không đầy đủ, đặc biệt ở trẻ em hoặc người có khả năng điều tiết mạnh.
2. Tự mua kính theo độ cũ: Độ kính không phải lúc nào cũng cố định. Việc sử dụng lại đơn kính cũ trong thời gian dài có thể không còn phù hợp với tình trạng khúc xạ hiện tại.
3. Dùng kính của người khác: Hai người có thể cùng cận một mức độ nhưng không nhất thiết có cùng độ loạn, trục loạn, khoảng cách đồng tử hoặc nhu cầu thị giác.
4. Sai sót khi gia công và lắp tròng: Tròng kính có thể không đạt đúng thông số hoặc bị lệch tâm so với vị trí đồng tử.
5. Gọng kính bị lệch hoặc thay đổi vị trí: Gọng quá rộng, quá chật, bị trễ hoặc lệch có thể làm thay đổi vị trí tương đối giữa mắt và tròng kính.

6 DẤU HIỆU CÓ THỂ CHO THẤY KÍNH ĐANG ĐEO KHÔNG PHÙ HỢP

1. Nhìn mờ dù đã đeo kính

Đeo kính nhưng hình ảnh vẫn không đạt độ rõ mong muốn là dấu hiệu đầu tiên cần lưu ý.

Bạn có thể nhận thấy mình phải nheo mắt để nhìn biển báo, chữ trên bảng, màn hình hoặc các vật ở xa, hoặc phải đưa sách/điện thoại đến một khoảng cách nhất định mới nhìn rõ.

Nguyên nhân có thể là độ kính chưa phù hợp, khúc xạ của mắt đã thay đổi hoặc tròng kính có vấn đề. Với người loạn thị, sai độ loạn hoặc sai trục loạn có thể khiến hình ảnh vừa mờ vừa không sắc nét.

Tuy nhiên, không nên dựa vào cảm giác “nhìn chưa rõ” để tự tăng độ kính. Cách chính xác là đo lại khúc xạ và kiểm tra chất lượng, thông số của kính.

2. Mỏi mắt hoặc căng tức mắt khi đeo kính

Mắt nhanh mỏi, cảm giác căng quanh mắt hoặc khó duy trì việc nhìn gần trong thời gian dài có thể xuất hiện khi hệ thống thị giác phải làm việc nhiều để duy trì hình ảnh rõ nét.

Triệu chứng này thường dễ nhận thấy khi:

• Đọc sách hoặc học tập trong thời gian dài;
• Sử dụng điện thoại, máy tính;
• Chuyển đổi liên tục giữa nhìn gần và nhìn xa;
• Vừa thay kính mới hoặc thay đổi độ kính đáng kể.

Tuy nhiên, mỏi mắt không phải dấu hiệu đặc hiệu của kính sai độ. Khô mắt, sử dụng màn hình kéo dài, thiếu ngủ hoặc rối loạn điều tiết cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

Nếu tình trạng xuất hiện thường xuyên sau khi thay kính, nên kiểm tra cả khúc xạ và thông số lắp kính.

3. Đau đầu, chóng mặt hoặc buồn nôn khi đeo kính

Một số người có thể cảm thấy đau đầu, chóng mặt hoặc khó chịu khi bắt đầu sử dụng kính mới. Tình trạng này dễ gặp hơn khi thay đổi độ kính nhiều hoặc thay đổi đáng kể độ loạn/trục loạn.

Nếu triệu chứng kéo dài, cần kiểm tra:

• Độ cầu;
• Độ và trục loạn;
• Chênh lệch khúc xạ giữa hai mắt;
• Khoảng cách đồng tử;
• Tâm quang học của tròng;
• Vị trí và độ cân bằng của gọng kính.

Đặc biệt, sai lệch tâm quang học có thể tạo ra hiệu ứng lăng kính ngoài ý muốn, khiến hai mắt phải thích nghi với hình ảnh qua kính và gây cảm giác khó chịu.

4. Hình ảnh bị méo, nghiêng hoặc biến dạng

Bạn có thể cảm thấy:

• Đường thẳng nhìn thành đường cong;
• Hình ảnh có cảm giác nghiêng;
• Các vật thể ở rìa kính bị kéo giãn hoặc biến dạng;
• Khi quay đầu hoặc di chuyển mắt, hình ảnh có cảm giác không ổn định.

Những biểu hiện này có thể liên quan đến độ/trục loạn không phù hợp, sai vị trí lắp tròng hoặc sự thay đổi lớn về thông số kính.

Một mức độ biến dạng nhẹ có thể xuất hiện trong giai đoạn thích nghi với một số loại kính mới. Nhưng nếu cảm giác méo hình rõ rệt, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, nên kiểm tra lại kính và thị lực.

5. Phải liên tục chỉnh kính mới nhìn thoải mái

Nếu bạn thường xuyên phải đẩy kính lên, kéo kính xuống hoặc nghiêng đầu để tìm vị trí nhìn rõ nhất, đừng chỉ nghĩ rằng mình “chưa quen kính”.

Vấn đề có thể nằm ở vị trí gọng và tâm quang học của tròng kính. Khi gọng bị trễ xuống mũi hoặc lệch sang một bên, vị trí đồng tử so với tâm quang học của tròng cũng thay đổi. Điều này có thể làm chất lượng hình ảnh giảm, đặc biệt ở những người có độ kính cao. Vì vậy, khi kiểm tra kính, cần đánh giá cả độ kính lẫn cách kính nằm trên khuôn mặt, thay vì chỉ kiểm tra con số cận/viễn.

6. Nhìn một thành hai hoặc hình ảnh không hợp nhất

Song thị (diplopia) là tình trạng một vật được nhìn thành hai hình. Nếu triệu chứng xuất hiện khi đeo kính, không nên mặc định nguyên nhân chỉ là “kính sai độ”. Sai tâm, sai thông số quang học hoặc vấn đề về phối hợp hai mắt có thể gây ra cảm giác hình ảnh không hợp nhất. Tuy nhiên, song thị cũng có thể liên quan đến các vấn đề khác của mắt, cơ vận nhãn hoặc hệ thần kinh.

Đặc biệt, nếu song thị mới xuất hiện, xảy ra đột ngột, xuất hiện cả khi không đeo kính hoặc đi kèm đau đầu dữ dội, sụp mi hay các bất thường thần kinh, cần được khám chuyên khoa sớm.

ĐEO KÍNH SAI ĐỘ CÓ LÀM TĂNG ĐỘ CẬN KHÔNG?

Đây là vấn đề nhiều người quan tâm, đặc biệt là cha mẹ có con bị cận thị. Không nên hiểu đơn giản rằng cứ đeo kính thiếu độ hoặc thừa độ là mắt chắc chắn sẽ tăng cận. Tiến triển cận thị chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có tuổi, di truyền, thời gian làm việc gần, thời gian hoạt động ngoài trời và sự phát triển của nhãn cầu.

Ở trẻ em, kiểm soát cận thị cần được thực hiện bằng theo dõi khúc xạ định kỳ và lựa chọn phương pháp kiểm soát cận thị phù hợp, thay vì chỉ tự điều chỉnh độ kính.

Việc cố tình đeo kính thiếu độ hoặc sử dụng kính không phù hợp cũng không phải là phương pháp kiểm soát cận thị an toàn.

ĐEO KÍNH SAI ĐỘ CÓ GÂY NHƯỢC THỊ KHÔNG?

Nhược thị không đơn giản là hậu quả của việc người lớn đeo một chiếc kính sai độ trong thời gian ngắn. Nhược thị thường liên quan đến sự phát triển thị giác bất thường trong giai đoạn đầu đời, khi não không nhận được hình ảnh rõ nét từ một hoặc cả hai mắt trong thời gian đủ dài.

Ở trẻ nhỏ, các tật khúc xạ không được phát hiện và điều chỉnh phù hợp, đặc biệt cận/viễn/loạn thị cao hoặc chênh lệch khúc xạ đáng kể giữa hai mắt, có thể góp phần gây nhược thị nếu không được xử trí trong giai đoạn phát triển thị giác.

Vì vậy, trẻ em cần được khám khúc xạ và đánh giá thị lực hai mắt đầy đủ, thay vì chỉ mua kính theo độ đo ở bên ngoài.

KHI NÀO CẦN ĐI KIỂM TRA LẠI KÍNH?

Bạn nên kiểm tra lại thị lực và kính đang sử dụng nếu:

• Nhìn mờ dù đã đeo kính;
• Thường xuyên mỏi mắt, đau đầu khi đeo kính;
• Nhìn hình ảnh méo, nghiêng hoặc không ổn định;
• Kính mới khiến bạn khó chịu kéo dài;
• Phải liên tục điều chỉnh vị trí kính mới nhìn rõ;
• Trẻ thường xuyên nheo mắt, cúi sát khi đọc hoặc than nhìn mờ;
• Đã lâu chưa kiểm tra lại khúc xạ hoặc cảm thấy thị lực thay đổi.

Quan trọng hơn, không nên tự ý tăng hoặc giảm độ kính dựa trên cảm giác nhìn rõ/mờ. Việc kiểm tra cần xác định nguyên nhân thực sự nằm ở độ khúc xạ, thông số kính, cách lắp kính hay một vấn đề khác của mắt.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ HẠN CHẾ NGUY CƠ ĐEO KÍNH KHÔNG PHÙ HỢP?

1. Khám mắt và đo khúc xạ đúng quy trình: Đặc biệt với trẻ em, người có độ kính cao hoặc độ kính thay đổi nhanh, nên được khám và theo dõi định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

2. Không tự mua kính theo độ cũ: Độ kính của bạn có thể thay đổi theo thời gian. Đơn kính cũ không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác tình trạng khúc xạ hiện tại.

3. Kiểm tra cả thông số lắp kính: Một chiếc kính tốt không chỉ cần đúng độ, mà còn cần phù hợp với vị trí đồng tử, tâm quang học, trục loạn và đặc điểm gọng kính.

4. Không tự ý tăng độ để “nhìn rõ hơn”: Đeo độ cao hơn không đồng nghĩa với việc mắt sẽ nhìn tốt hơn. Nếu thấy kính cũ không còn rõ, hãy đo lại khúc xạ thay vì tự mua kính có độ cao hơn.

5. Đưa trẻ đi kiểm tra khi có dấu hiệu bất thường: Trẻ có thể không tự nhận biết hoặc mô tả chính xác tình trạng nhìn mờ. Nheo mắt, cúi sát khi đọc, ngồi quá gần màn hình, thường xuyên dụi mắt hoặc kết quả học tập giảm do khó nhìn đều là những dấu hiệu cha mẹ nên lưu ý.

ĐÚNG ĐỘ CHƯA ĐỦ – KÍNH CẦN PHÙ HỢP VỚI CẢ HAI MẮT

Một cặp kính tốt không đơn thuần là kính có đúng con số cận/viễn. Độ khúc xạ, độ loạn, trục loạn, khoảng cách đồng tử, tâm quang học và vị trí kính trên khuôn mặt đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng thị giác.

Nếu bạn đang đeo kính nhưng thường xuyên nhìn mờ, mỏi mắt, đau đầu, chóng mặt hoặc cảm thấy hình ảnh qua kính không tự nhiên, đừng vội tự thay đổi độ kính.

Hãy đến Hệ thống Bệnh viện Mắt HITEC để được bác sĩ thăm khám, đánh giá khúc xạ và thị lực hai mắt, đồng thời kiểm tra các yếu tố liên quan đến kính đang sử dụng. Từ đó, bạn có thể xác định chính xác nguyên nhân và lựa chọn giải pháp phù hợp cho đôi mắt.